मिलेट्स म्हणजे बाजरीसदृश लहान दाण्यांची अनेक तृणधान्ये. प्रत्येक प्रकाराचे नाव, चव आणि उपयोग वेगळा असतो; ते संतुलित आहारातील धान्याचा एक पर्याय आहेत, औषध नाहीत.
एकाच स्थानिक नावाचा वापर वेगवेगळ्या धान्यांसाठी होऊ शकतो. खरेदी करताना पॅकेटवरील इंग्रजी आणि शास्त्रीय नाव तपासल्यास योग्य प्रकार ओळखणे सोपे जाते.
शास्त्रीय नाव: Echinochloa frumentacea
महाराष्ट्रात वरी हा उपवासातील भात म्हणून परिचित आहे. खिचडी, भातासारखा प्रकार किंवा पेज करता येते.
यातील फायबर पचन नियमित ठेवण्यास आणि जेवणानंतर जास्त वेळ पोट भरल्यासारखे वाटण्यास मदत करू शकते. लोह शरीरात हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी आवश्यक असते.
शास्त्रीय नाव: Eleusine coracana
नाचणीची भाकरी, आंबील, सत्त्व, डोसा किंवा थालीपीठ करता येते. साखर घातलेले तयार मिश्रण निवडताना लेबल तपासा.
नाचणीतील कॅल्शियम हाडे आणि दातांच्या सामान्य आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे. प्रथिने आणि फायबरमुळे ती संतुलित जेवणातील उपयुक्त धान्य ठरू शकते.
शास्त्रीय नाव: Paspalum scrobiculatum
दाणे नीट स्वच्छ करून शिजवा. खिचडी, पुलाव, पेज किंवा उपम्यासारख्या पदार्थांत वापरता येतात.
यातील फायबर पचन आणि पोट भरल्याची भावना टिकवण्यास मदत करू शकते. विविध धान्यांचा आहारात समावेश करण्यासाठी हा एक पर्याय आहे.
शास्त्रीय नाव: Setaria italica
दाण्यांपासून उपमा, खिचडी किंवा पुलाव करता येतो; पीठाचा वापर डोसा किंवा इतर मिश्र पिठांत करता येतो.
या सहा प्रकारांमध्ये कांगणीत प्रथिनांचे प्रमाण तुलनेने जास्त आहे. प्रथिने शरीरातील स्नायू आणि ऊतींच्या देखभालीसाठी आवश्यक असतात.
शास्त्रीय नाव: Panicum sumatrense
लहान दाण्यांचे हे मिलेट खिचडी, पेज, उपमा किंवा भातासारखे शिजवता येते. पॅकेटवरील शास्त्रीय नाव पाहून प्रकार निश्चित करा.
यातील प्रथिने, फायबर आणि लोह रोजच्या आहारातील पोषक विविधता वाढवू शकतात. फायबर पचनासाठी उपयुक्त ठरते.
शास्त्रीय नाव: Urochloa ramosa (syn. Brachiaria ramosa)
भारतात तुलनेने कमी परिचित असलेला प्रकार. दाणे शिजवून खिचडी, पेज किंवा पुलावात वापरता येतात.
यातील प्रथिने शरीराच्या ऊतींच्या देखभालीसाठी, तर फायबर पचन आणि पोट भरल्याची भावना टिकवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
मिलेट हा जेवणातील धान्याचा भाग समजा. भाजी, प्रथिनांचा स्रोत आणि इतर अन्नगटांसोबत विविधता ठेवा. “मिलेट” असे नाव असलेला प्रत्येक पॅकेज्ड पदार्थ आपोआप पौष्टिक ठरत नाही.
ओळखीच्या धान्याचा काही भाग मिलेटने बदला; एकदम संपूर्ण आहार बदलू नका.
मिलेटसोबत भरपूर भाज्या आणि डाळ, कडधान्य, अंडी किंवा इतर प्रथिनांचा स्रोत जोडा.
संपूर्ण दाणे, पीठ, रवा आणि पफ्स यांचा शरीरावर होणारा परिणाम सारखा असेलच असे नाही.
पॅकेज्ड पदार्थांमध्ये साखर, मीठ, तेल आणि मैदा किती आहे हे पोषणमूल्य तक्त्यात तपासा.
मिलेट्समध्येही कर्बोदके असतात. रक्तातील साखरेवर होणारा परिणाम प्रकाराबरोबरच प्रमाण, दाण्यावरील प्रक्रिया, पाककृती आणि सोबतच्या पदार्थांवर अवलंबून असतो. औषधे स्वतःहून बदलू नका; आहारातील मोठा बदल डॉक्टर किंवा नोंदणीकृत आहारतज्ज्ञांशी चर्चा करून करा.
माहिती अद्ययावत: १९ सप्टेंबर २०२६
या संकेतस्थळावरील माहिती ही केवळ शैक्षणिक आणि जनजागृतीसाठी आहे. ही माहिती डॉक्टरांच्या सल्ल्याचा किंवा उपचारांचा पर्याय नाही. कोणताही नवीन आहार, औषध किंवा उपचार सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा किंवा पात्र आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
चव, पचन आणि आपल्या आरोग्याच्या गरजा लक्षात घेऊन योग्य प्रकार व प्रमाण निवडा.
